فهرست مطالب
پوست به عنوان خارجی ترین لایه بدن نقش ها و کارکردهای مختلفی دارد. در روابط انسانها پوست غالبا بخش عمده ای از حس اولیه ای که یک فرد از فرد دیگر میگیرد را ایجاد می کند. حتی می تواند به عنوان یک شاخص مهم وضعیت سلامتی جسمی و روحی ما را بازتاب دهد.
پوست لند در این مقاله سعی دارد که شما را به طور کامل با ویژگی های زیستی، ساختاری و عملکردی پوست آشنا کند. همچنین در پایان مهمترین و رایجترین بیماری های پوستی را در یک لیست می آوریم که هر کدام در مقالات جداگانه مورد بررسی قرار می گیرند.
پوست چیست؟
برخلاف تصور عمومی پوست یک بافت ساده نیست بلکه یک ارگان یا اندام است. در واقع پوست بزرگترین اندام بدن انسان محسوب می شود که از چندین لایه مختلف تشکیل شده است و دارای چند عملکرد بسیار مهم است. اپیدرم، درم و هیپودرم سه لایه اصلی پوست را تشکیل می دهند. پوست به همراه مو، ناخن و غده های پوستی در مجموع سیستم پوششی (integumentary system) بدن نامیده می شوند. سیستم پوششی وظایف مختلفی (مانند دفاعی، لمس، تنظیم دمای بدن و …) را بر عهده دارد که در ادامه مورد بحث قرار می گیرد.
سه لایه اصلی
چرا پوست یک اندام است نه یک بافت؟
پوست دارای مشخصات و ویژگی هایی است که آن را بسیار پیچیده می کند. در زیست شناسی اندام به مجموعه ای از بافت ها گفته می شود که در مجموع هدف واحدی دارند و در همکاری با هم کار می کنند. پوست دقیقا چنین مشخصاتی دارد و از بافت های عصبی، پوششی، همبند و عروقی تشکیل شده است. پوست به عنوان یک اندام ویژگی های زیر را دارد:
• ساختار پیچیده و چندلایه
• عملکردهای چندگانه و حیاتی: محافظت، تنظیم دمای بدن، دفع مواد زائد و …
• ارتباط با سایر سیستم های بدن: سیستم ایمنی، سیستم عصبی، سیستم غدد درون ریز
• توانایی ترمیم و بازسازی
عملکردها و وظایف
اهمیت در نظر گرفتن پوست به عنوان یک اندام
درک پوست به عنوان یک اندام مستقل و حیاتی (و نه صرفاً یک پوشش سطحی)، دیدگاه ما را نسبت به سلامت کل بدن متحول میکند. این نگرش اهمیت پوست را فراتر از ظاهر آن نشان میدهد و بر نقش پیچیدهاش در سیستم فیزیولوژیک بدن تأکید می کند.
• پوست آینه سلامتی: بسیاری از بیماریهای داخلی (مانند دیابت، اختلالات کبدی یا خودایمنی) نخستین نشانههای خود را روی پوست ظاهر میکنند.
• داشتن رویکرد علمی تر در مراقبت از پوست
• پیشگیری و درمان مؤثرتر بیماری ها
زیبایی تنها جنبه بسیار کوچکی از داشتن پوست سالم و لزوم مراقبت از آن است. تاثیر بیماری ها و اختلالات زیستی بر پوست (به عنوان اندامی چندکاره) عوارضی بسیار فراتر از زیبایی دارد و حتی می تواند منجر به مرگ گردد.
ساختار پوست
همانطور که گفتیم ساختار پوست از سه لایه اصلی Epidermis (اپیدرم، لایه بالایی)، Dermis (درم، لایه بالایی) و Hypodermis (هیپودرم، لایه زیرین یا لایه چربی) تشکیل شده است.
لایه اپیدرم
اپیدرم به عنوان بیرونی ترین لایه پوست اولین خط دفاعی بدن را شکل می دهد. محققین برای اپیدرم 5 زیر لایه معرفی کرده اند که شامل موارد زیر می شود:
• لایه پایه (stratum basale)
• لایه خاردار (stratum spinosum)
• لایه گرانولوزوم (stratum granulosum)
• لایه شفاف (stratum lucidum)
• لایه شاخی (stratum corneum)
پنج لایه اپیدرم پوست
عملکردهای اصلی اپیدرم
لایه شاخی اپیدرم به سد پوستی معروف است. سد پوستی از سلول های مرده درهم تنیده تشکیل شده است که مانند یک سد نفوذ ناپذیر مانع ورود میکروب های بیماریزا به بدن می شود . به علاوه رطوبت و آب بدن را حفظ می کند. تخمین زده می شود که روزانه حدود 40000 سلول از لایه شاخی پوست جدا می گردد که توسط لایه پایه ای جایگزین می شوند.
سلول های لانگرهانس که امروزه به عنوان زیر شاخه ای از سلول های ایمنی ماکروفاژ در نظر گرفته می شوند غالبا در اپیدرم حضور فعال دارند و در شناسایی میکروب ها و دفاع ضد آنها نقش دارند. همچنین سلول هایی که در تعیین رنگ پوست ما نقش اساسی دارند یعنی ملانوسیت ها در لایه بازال اپیدرم متمرکز شده اند. این سلول ها ملانین (رنگدانه پوست) را تولید می کنند.
عملکردهای اصلی لایه درم
لایه درم پوست به عنوان لایه میانی، ضخیم ترین بخش پوست را تشکیل می دهد (بیش از 90 درصد). غالب ضمایم پوستی مانند مو، غده های چربی، سلول های عصبی محیطی، غدد عرق و … از این بخش منشا میگیرند یا در آن حضور دارند. بنابراین فعالیت هایی مانند رشد مو، حس لامسه، تولید چربی پوست، ترشح عرق و … مربوط به لایه درم هستند.
لایه درم نقش مهمی در سیستم ایمنی و سلامت پوست با ترشح عرق و چربی ایفا می کند. این مواد دارای آنزیم ها و اسیدهایی هستند که فعالیت میکروب ها را در سطح پوست به شدت محدود می کنند. همچنین پوست را نرم و شاداب نگه می دارند.
نقش هیپودرم
هیپودرم دارای یک لایه چربی است. این لایه چربی چندین نقش مختلف بر عهده دارد. برای مثال به تنظیم دمای بدن کمک می کند و مانع کاهش یا افزایش ناگهانی و بیش از حد دمای بدن می گردد. به علاوه قادر است شدت صدمات و آسیب های ناشی از ضربه را کم کند. همچنین بافت همبند پوست که در هیپودرم قرار دارد پوست را به بافت های زیرین (ماهیچه ها) متصل می کند. به دلیل تمرکز بافت چربی در این لایه پوست، برخی از هورمونهای چربی (مثل لپتین) که در تنظیم اشتها و متابولیسم نقش دارند از لایه هیپودرم ترشح می شوند.
انواع سلول های پوست
پوست از سلول های تخصصی مختلفی تشکیل شده است که هر کدام نقش منحصربهفردی در محافظت، ترمیم و عملکردهای حیاتی پوست ایفا میکنند. در زیر به مهمترین سلولهای پوست و وظایف آنها اشاره میشود:
کراتینوسیتها (Keratinocytes)
تقزیبا 90 درصد از سلول های لایه اپیدرم از سلول های کراتینوسیت تشکیل شده است. این سلول به صورت تخصصی کراتین (پروتئین محافظتی) تولید می کند. ایجاد سد پوستی در برابر عوامل خارجی ابتدایی ترین وظیفه کراتینوسیت ها است.
عملکردها:
• تمایز و لایه بندی پوست (از لایه بازال تا شاخی)
• محافظت در برابر خشکی، میکروب ها و اشعه UV
• ترمیم زخم با تکثیر و مهاجرت به ناحیه آسیب دیده
ملانوسیت ها (Melanocytes)
ملانوسیت ها سلول های تخصصی تولید کننده رنگدانه پوست یعنی ملانین هستند. ملانوسیت ها در فولیکول مو، لایه بازال پوست، عنبیه چشم و چند نقطه دیگر از بدن حضور دارند.
عملکردها:
• تولید ملانین (رنگدانه مسئول رنگ پوست و مو)
• محافظت از DNA سلولی در برابر اشعه ماوراء بنفش
• تنظیم رنگ پوست
• پیشگیری از سرطان پوست با جذب UV
• ارتباط با بیماریهایی مانند ویتیلیگو (پیسی) و ملانوما (نوعی سرطان پوست)
• نقش در پاسخ به التهاب و ترمیم پوست
سلولهای لانگرهانس (Langerhans Cells)
سلول های لانگرهانس بخشی از سیستم ایمنی هستند و جزء خطوط اولیه دفاعی بدن محسوب می گردند این سلول ها در شناسایی و ارائه آنتیژن ها به لنفوسیت ها نقش دارند.
عملکردها:
• دفاع در برابر پاتوژنها (باکتری، ویروس، قارچ)
• نقش در ایجاد واکنش آلرژیک و التهاب
• تنظیم تحمل ایمنی (پیشگیری از خودایمنی)
سلول های لانگرهانس پوست به اشعه فرابنفش حساس هستند و هنگام آفتاب سوختگی دچار افت عملکرد می شوند.
سلولهای مرکل (Merkel Cells)
سلول های مرکل پوست با انتهای سلول های عصبی محیطی در تماس هستند و در تشخیص حس فشار و لمس نقش دارند. این سلول های در برخی از نقاط بدن حضور بیشتری دارند مانند پوست نوک انگشتان.
عملکردها:
• تشخیص تماس ملایم و ارتعاش
• نقش در هماهنگی حرکات ظریف (مثل نوشتن)
فیبروبلاست ها (Fibroblasts)
فیبروبلاست ها سلول های اصلی در ایجاد ماتریکس خارج سلولی پوست هستند. این سلول ها کلاژن، الاستین و موادی مانند فیبرونکتین و پروتئوگلیکانها را تولید می کنند که اساس استحکام، انعطاف پذیری و شادابی پوست را تشکیل می دهند.
عملکردها:
• استحکام و انعطاف پذیری پوست
• کاهش چینوچروک
• تبدیل به میوفیبروبلاست جهت انقباض زخم و بستن آسیب
• نقش در اسکار (جای زخم) و فیبروز
• حفظ هومئوستازی پوست
• شرکت در پاسخ التهابی پوست
علاوه بر سلول هایی که در بالا آورده شده سلول های دیگری مانند ماست سل ها و ماکروفاژها نیز در پوست حضور دارند. ماست سلها در ترشح هیستامین (واکنش آلرژیک و التهاب) نقش دارند و ماکروفاژها با فاگوسیتوز باکتریها و بقایای سلولی را حذف میکنند.
ارتباط سلولهای پوست با بیماریها
- کراتینوسیتها: پسوریازیس، اگزما، سرطان سلول بازال
- ملانوسیتها: ملانوما، ویتیلیگو، لکهای پوستی
- سلولهای لانگرهانس: درماتیت تماسی، عفونتهای پوستی
- فیبروبلاستها: اسکار هیپرتروفیک، اسکلرودرمی
شایعترین بیماری های پوستی
پوست دارای تماس مستقیم و دائمی با محیط بیرون است به همین دلیل در معرض انواع بیماری ها و آسیب ها قرار دارد. شایعترین بیماری های پوستی عبارتند از:
- آکنه
- تیرگی پوست
- تاول تبخالی (Cold sore)
- کهیر
- کراتوز اکتینیک
- آکنه روزاسه
- کفگیرک
- حساسیت به لاتکس
- اگزما
- پسوریازیس
- سلولیت
- سرخک
- کارسینوم سلول بازال
- سرطان سلول سنگ فرشی
- ملانوما
- لوپوس (Lupus)
- درماتیت تماسی
- ویتیلیگو
- زگیل
- آبله مرغان
- اگزمای سبورئیک
- کراتوز پیلاریس
- درماتوفیتوز
- ملاسما
- زرد زخم
- اسکین تگ
طبق آمار سازمان بهداشت جهانی حدود ۳۰-۷۰٪ از جمعیت جهان در مقطعی از زندگی خود با یک بیماری پوستی قابل تشخیص مواجه میشوند. شایع ترین بیماری های پوستی که بیشترین نرخ ابتلا را دارند شامل موارد زیر می گردند:
• آکنه (۸۵٪ نوجوانان و جوانان)
• اگزما (۲۰٪ کودکان و ۳٪ بزرگسالان)
• پسوریازیس (۲-۳٪ جمعیت جهانی)
• عفونت های قارچی (۲۰-۲۵٪ جمعیت)
• سرطانها (از جمله ملانوما) → سالانه ۲-۳ میلیون مورد جدید
شرایط آب و هوایی، فیزولوژی، سبک زندگی و … می تواند این آمار را در مناطق مختلف تغییر دهند برای مثال عفونت های قارچی شیوع بالاتری در مناطق مرطوب مانند شمال ایران دارند.
انواع پوست
اگرچه به طور کلی پوست در همه ما ساختار مشابهی دارد اما می توان براساس معیارهای مختلف انواع متفاوتی از پوست را تعریف نمود. میزان حساسیت، رنگ، میزان تولید چربی، کیفیت آبرسانی و … از جمله معیارهای مهم و رایج در تعیین نوع پوست می باشند. غالبا پوست به انواع زیر تقسیم می گردد:
• نرمال
• خشک
• چرب
• مختلط
• حساس
نرمال، خشک، حساس، مختلط، چرب
پوست نرمال
مهمترین ویژگی های پوست نرمال:
• رنگ یکنواخت (فاقد لک، قرمزی یا تغییرات رنگدانهای غیرعادی)
• دارای بافت صاف و نرم (بدون پوسته پوسته شدن یا زبری)
• رطوبت متعادل (نه خشک و نه خیلی چرب)
• به ندرت دچار جوش و التهاب می گردد
• قابلیت ارتجاعی خوب (سفت، انعطاف پذیر، بدون شلی)
• حساسیت پایین (واکنش شدید به محصولات آرایشی بهداشتی یا عوامل محیطی ندارد)
• ترشح سبوم (چربی) متعادل (منافذ بدون گرفتگی یا چربی اضافه)
• تولید ملانین یکنواخت (فاقد هایپرپیگمنتاسیون یا هایپوپیگمنتاسیون)
• توانایی ترمیم سریع (بهبود سریع پس از آسیب های جزئی)
پوست نرمال
پوست خشک
مهمترین ویژگی های پوست خشک:
• کمبود رطوبت (احساس سفتی و کشیدگی، مخصوصا پس از شست و شو صورت)
• پوسته پوسته شدن (قابلمشاهده در نواحی مانند گونه ها و اطراف ابرو)
• سطح زبر و ناصاف (فاقد لطافت و نرمی پوست نرمال)
• قرمزی و حساسیت (واکنش سریع به عوامل محرک مانند آب سرد یا باد)
• خطوط ریز و چروکهای زودرس (بهدلیل کمبود کلاژن و آب)
• خارش های گاه به گاه (بهویژه در هوای سرد یا خشک)
• منافذ تقریباً نامرئی (بهدلیل کمبود ترشح سبوم)
• کم رنگ یا مات بودن پوست (فاقد درخشندگی طبیعی)
• واکنش سریع به تغییرات آب و هوایی (بدتر شدن در زمستان یا هوای خشک)
• نیاز مداوم به مرطوب کننده (جذب سریع کرمهای آبرسان)
پوست خشک
چرب
مهمترین ویژگی های پوست چرب:
• درخشش زیاد (بهویژه در ناحیه T-zone: پیشانی، بینی و چانه)
•دارای منافذ باز و بزرگ (بهویژه روی بینی و گونهها)
• ضخیمتر بودن پوست نسبت به انواع دیگر
• مستعد جوش زدن (آکنه، جوشهای سرسیاه و سرسفید)
• چسبندگی پوست در لمس (احساس چربی هنگام لمس)
• مقاومت بیشتر در برابر پیری (چربی بالا باعث کاهش چین و چروک زودرس میشود)
• نیاز به پاکسازی مکرر (جمعشدن سریع چربی و آلودگی روی پوست)
• واکنش به رطوبت و گرما ( در هوای مرطوب یا چرب تر می شود)
• آرایش ماندگاری ندارد (آرایش بهراحتی حرکت میکند یا پاک میشود)
پوست چرب
پوست مختلط
مهمترین ویژگی های پوست مختلط:
• چربی در ناحیه T-zone (پیشانی، بینی و چانه)
• خشکی یا نرمالی در گونه ها و اطراف چشم
• منافذ باز در مناطق چرب (معمولاً بینی و پیشانی)، منافذ ریز در مناطق نرمیل یا خشک
• بروز آکنه و جوشهای سرسیاه در نواحی چرب
• گونهها ممکن است احساس خشکی یا کشیدگی داشته باشند
• نیاز به مراقبت دوگانه (ترکیبی از محصولات مخصوص پوست چرب و خشک)
• تغییر رفتار پوست با تغییر فصل (در تابستان چرب تر ، در زمستان خشک تر )
• مشکل در یافتن محصولات آرایشی بهداشتی مناسب (عدم تعادل در نیازهای مناطق مختلف صورت)
• پوستهپوسته شدن در نواحی خشک
• درخشش نامتعادل (براق در ناحیه T-zone، مات یا خشک در گونهها)
پوست حساس
مهمترین ویژگی های پوست حساس:
• قرمزی و التهاب مکرر (واکنش سریع به محصولات آرایشی بهداشتی یا عوامل محیطی)
• احساس سوزش یا خارش پس از استفاده از محصولات مراقبتی
• خشکی و کشیدگی (حتی پس از شستشو با آب معمولی)
• واکنش سریع به تغییرات آبوهوایی (سرما/گرما/باد)
• حساسیت به مواد معطر و الکل در محصولات پوستی
• پوستهپوسته شدن در نواحی خشک
• قابلیت تحمل پایین محصولات جدید (احتمال بالای حساسیت)
• قرمزی و التهاب پس از اصلاح یا لایهبرداری
• واکنش به استرس و تغییرات هورمونی (تشدید حساسیت)
• نیاز به محصولات بسیار ملایم و فاقد مواد محرک
پوست حساس
ضمایم پوستی
ضمایم پوستی ساختارهایی هستند که از پوست مشتق می شوند. این اجزا شامل ناخن، مو، غده های عرق و غده های چربی می گردند. هر یک از این اجزا دارای ساختار، عملکرد و بافت شناسی خاص هستند. بخشی از عملکردهای پوست که در بالا ذکر شد به ضمایم پوستی وابسته است. برای مثال مو در تنظیم دمای بدن، سهولت رسیدن چربی و عرق به سطح پوست، تشخیص محرک های محیطی، زیبایی، محافظت در برابر اشعه فرابنفش و … نقش مستقیم و محوری دارد.
لایه های پوست و ناخن از طریق شبکه عروقی مشترک تغذیه می شوند. به همین دلیل سلامت پوست اطراف ناخن به شدت سلامت ناخن را تحت تاثیر قرار می دهد.
بخش مهمی از بیماری های پوستی نیز ضمایم پوستی را درگیر می کنند مانند پسوریازیس ناخن، بیماری های التهابی (تضعیف و ریزش مو)، عفونت یا آسیب به ماتریکس ناخن (دفرمه شدن ناخن) و ….
حفظ سلامت پوست
مانند سایر ارگان های بدن، سلامت پوست نیز به شدت تحت تاثیر سبک زندگی ما قرار دارد. موارد زیر می توانند در ارتقا و حفظ سلامت پوست نقش بسزایی داشته باشند:
• رژیم غذایی سالم
• خواب کافی (کمک به چرخه بازسازی پوست و سم زدایی)
• ورزش (موجب رسیدن بیشتر خون، ویتامین ها، اکسیژن و … به پوست میگردد)
• استفاده از ضد آفتاب، مرطوب کننده ها و سایر محصولات محصولات مراقبت از پوست استاندارد.
• عدم تماس مستقیم با مواد شیمیایی و شوینده ها
• استفاده از شامپو و صابون متناسب با نوع پوست
• عدم مصرف دخانیات
• پرهیز از استرس
• پرهیز از نور مستقیم خورشید.
مفیدترین ویتامین ها و مواد مغذی
از لحاظ تغذیه ای ویتامین ها و مواد مغذی زیر می توانند بیشترین کمک را به حفظ سلامت پوست کنن:
• ویتامین c: تحریک سنتز کلاژن، مقابله با استرس اکسیداتیو، افزایش قدرت ترمیم پوست
• ویتامین E: محافظ از پوست در برابر اشعه UV و رادیکال های آزاد، کمک به ترمیم و بازسازی پوست
• ویتامین A: تقویت رشد و تمایز سلولهای پوستی، تقویت گردش سلولی
• اسیدهای چرب امگا 3: کمک به کاهش التهاب، تقویت آبرسانی
• روی: افزایش سرعت روند بهبودی زخم ها، تقویت سیستم ایمنی
چرخه بازسازی پوست
همانطور که گفتیم روزانه هزاران سلول از سطح پوست ما جدا می شوند. این سلول ها، سلولهای مرده ای هستند که در لایه شاخی اپیدرم قرار دارند. هر سلول که جدا می شود توسط سلولی که از لایه پایه اپیدرم منشا می گردد جایگزین می شود. زمانی که تمامی سلول های سطحی جایگزین گردند پوست یک چرخه بازسازی خود را پشت سر می گذارد.
سرعت چرخه بازسازی پوست تابع عوامل مختلفی است. اما به طور کلی در افراد جوان (19 تا 21 سال) حدود 2 تا 3 هفته طول میکشد. این زمان برای افراد میان سال تقریبا یک ماه است و چرخه پوست در افراد مسن می تواند به سه ماه هم برسید.
کند شدن چرخه پوست منجر به انباشت سلول ها در سطح پوست، بسته شدن منافذ پوستی، ایجاد خطوط و … می گردد. دانستن سرعت چرخه پوست هنگام استفاده از برخی از محصولات مراقبت از پوست مهم است. چرا که مدت زمان لازم برای مشاهده نتایج این محصولات را تعیین می کند.
مهمترین پروتئین ها
کراتین، کلاژن و الاستین مهمترین پروتئین های پوست هستند. کلاژن و الاستین در حفظ شادابی و ساختار پوست نقش اساسی را ایفا می کنند. آسیب دیدن پروتئین های پوست و یا کاهش تولید آنها موجب افتادگی و ایجاد چین و چروک در پوست می گردد. افزایش سن و برخی شرایط محیطی و ژنتیکی از مهمترین عوامل کاهش و تخریب پروتئین های پوستی هستند.
• کلاژن (Collagen): اصلیترین پروتئین ساختاری پوست (۷۰-۸۰% وزن خشک پوست)، کلاژن نوع I: استحکام و مقاومت پوست، کلاژن نوع III: انعطافپذیری و ترمیم زخم.
• الاستین (Elastin): مسئول کشسانی و بازگشت پذیری پوست پس از کشش، کاهش آن موجب افتادگی و از دست دادن قابلیت ارتجاع پوست.
• کراتین (Keratin): محافظت مکانیکی، جلوگیری از دهیدراته شدن پوست.
• فیبرونکتین (Fibronectin): ترمیم زخم، مهاجرت سلولی و اتصال کلاژن به سلولها.
• فیلگرین (Filaggrin): باعث تجمع کراتینوسیتها و تشکیل سد پوستی می گردد، کمبود آن موجب خشکی شدید پوست، اگزما و درماتیت آتوپی می گردد.
پیری پوست
پیری پوست فرایندی طبیعی است که با افزایش سن اتفاق می افتد. برخی از عوامل محیطی می توانند با آسیب زدن به سلول ها، ساختار و پروتئین های پوست این روند را سرعت بخشند. در این روند پوست دچار چین خوردگی، از دادن توده بافتی، کاهش هیدراتاسیون، خطوط مختلف و … میگردد. در حال حاضر محققین سعی دارند با تولید محصولاتی که به بازسازی ساختار پوست کمک می کنند (مخصوصا تولید و بازسازی کلاژن و الاستین) و چرخه پوست را سرعت می بخشند به جوانسازی و طراوت پوست کمک کنند.
اتفاقات زیر در روند پیری پوست می افتد:
• کاهش ضخامت اپیدرم و درم
• کاهش کلاژن و الاستین
• سرعت گرفتن تخریب ماتریکس خارج سلولی پوست
• کاهش ترشح سبوم (چربی طبیعی پوست)
• کاهش خونرسانی
• کاهش تعریق: اختلال در تنظیم دمای بدن
• ضخیم شدن لایه شاخی در برخی نقاط و ….
پیری پوست (تغییرات پوست)
سخن آخر
پوست یک اندام با ساختاری پیچیده و وظایف متعدد است. تنظیم دمای بدن، حفظ آب بدن، دفاع در برابر عوامل مضر محیطی، دفع مواد زائد و ایجاد احساس (لامسه، فشار و …) تنها بخش از عملکرد های این اندام بزرگ است. طیف وسیعی از بیماری ها می توانند به شدت سلامت پوست را دچار اختلال کنند که بسیاری از آنها در یک سبک زندگی سالم قابل پیشگیری و درمان است. پوست به عنوان آینه سلامتی ما می تواند بسیاری از بیماریهای درونی را نمایند کند.
