فهرست مطالب
لایه اسپینوزوم (Stratum Spinosum) یا لایه خاردار پوست در بیشتر نقاط بدن ضخیم ترین لایه در اپیدرم پوست است و از 8 تا 10 ردیف سلول تشکیل شده است. این لایه نقش فعالی در ترمیم زخم ها و سیستم ایمنی بدن دارد. به دلیل وجود پیوندهای سلولی زیاد و قوی در لایه خاردار، این لایه موجب افزایش استحکام مکانیکی پوست در برابر اصطکاک و کشش می شود.
لغت شناسی لایه Spinosum
Spinosum ریشه لاتین دارد و از “spinosus” به معنای “خاردار” یا “دارای زوائد نوکتیز” گرفته شده است. ریشه تمام این کلمات به “spina” برمی گردد که به معنای “خار” یا “تیغ” است.
محل دقیق لایه خاردار پوست کجاست؟
Stratum Spinosum یکی از زیر لایه های اپیدرم پوست است. این لایه به همراه لایه شاخی (سد پوستی)، لایه دانه دار، لایه شفاف، و لایه پایه اپیدرم پوست را تشکیل می دهند.
لایه اسپینوزوم (Stratum Spinosum) یا لایه خاردار
مهمترین ویژگی های لایه خاردار پوست
• ضخیم ترین لایهی اپیدرم پوست است.
• سلول های آن در زیر میکروسکوپ ظاهری خار مانند دارند
• بیشترین تعداد اتصالات بین سلولی (دسموزوم) را دارد
• محل حضور سلول های لانگرهانس است
• محل شروع تولید کراتین پوست است.
• محل شروع تغییر شکل سلول های پوست است (کراتینوسیت ها).
• Stratum Spinosum در ترمیم زخم نقش مهمی دارند.
سلول های لایه اسپینوزوم هنوز دارای هسته فعال و اندامک های دارای عملکردی اند و پروتئین تولید می کنند. در حالیکه در لایه های بالاتر مانند گرانولوزوم، این فعالیت ها کاهش یافته و در لایه کورنئوم (لایه شاخی) به طور کامل متوقف می شود
علت نامگذاری لایه خاردار پوست چیست؟
سلول های لایه Stratum Spinosum پوست در زیر میکروسکوپ نوری شبیه به خار دیده می شوند. این موضوع به دلیل تغییر شکل سلول های لایه اسپینوزوم هنگام تهیه نمونه بافتی است. در واقع سلول های کراتینوسیت با از دست دادن آب دچار کاهش حجم و باریک شدن می شوند. جالب است بدانید سایر لایه های پوست هنگام تهیه نمونه جهت بررسی و تحقیق دچار تغییر شکل چندانی نمی شوند.
مهمترین وظایف این لایه
• افزایش استحکام مکانیکی پوست
• نقش در التیام زخم و بازسازی پوست
• تولید کراتین و پیش سازهای کراتین
• شناسایی میکروب های بیماری زا
• سیگنالدهی سلولی برای ترمیم پوست
لایه خاردار دارای سلول های لانگرهانس است که سلول های ایمنی تخصصی هستند و در شناسایی میکروب های سطح پوست و عوامل بیماری زا نقش بسزایی دارند. همچنین این لایه با تولید کراتین و ایجاد پیوندهای بین سلولی (دسموزوم) متعدد استحکام فیزیکی پوست را تا حد زیادی افزایش می دهد.
بیماری های خاص لایه اسپینوزوم
برخی بیماری هایی که به صورت ویژه لایه خاردار پوست (Stratum Spinosum) را مورد هدف قرار می دهند شامل موارد زیر می گردند:
پمفیگوس ولگاریس
نوعی بیماری خود ایمنی که اتصالات نوع دسموگلین ۳ (Dsg3) را تخریب می کند. منجر به تاول های شکننده و جدایش سلول ها (آکانتولیز) می شود.
پمفیگوس فولیاسه
در این بیماری اتصالات دسموگلین ۱ (Dsg1) تخریب می گردد. علائم این بیماری ایجاد تاول هایی است که منشا آن سلولهای بالایی اسپینوزوم هستند.
اریترو کراتودرمی
نوعی بیماری ژنتیکی است که در اثر جهش در ژن تولید کننده کراتین نوع یک ایجاد می گردد. علائم این بیماری شامل پوستهریزی قرمز-نارنجی و ضخیم شدن لایه خاردار است.
ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)
با آلوده کردن سلول های کراتینوسیت لایه خاردار منجر به هایپرپلازی یا بیش رویش می شود. هایپرپلازی با تکثیر زیاد سلول ها زگیل را به وجود می آورد.
هرپس سیمپلکس (HSV)
ویروس در سلول های کراتینوسیت لایه خاردار شروع به تکثیر می کند که باعث ایجاد سلول های غیر عادی چند هستهای می شود.
پسوریازیس (Psoriasis)
این بیماری موجب تکثیر سریع کراتینوسیت های لایه خاردار و اختلال در تمایز سلولی می شود. که افزایش ضخامت لایه خاردار پوست (آکانتوز) را در پی دارد.
کراتوآکانتوما (Keratoacanthoma)
نوعی بیماری پوستی است که با تکثیر نئوپلاستیک (زیاد و غیرعادی) سلول های کراتینوسیت لایه خاردار همراه است که منجر به ایجاد ضایعه پوستی گنبدی شکل با مرکز کراتینی می گردد.
کارسینوم سلول های سنگفرشی (SCC)
یکی از سرطان های بدخیم و اصلی پوست است که کراتینوسیت های لایه خاردار را درگیر می کند.
