فهرست مطالب
کدام سلول رنگ پوست و مو را تولید می کند؟
سلول های ملانوسیت با تولید رنگدانه ای به نام ملانین، رنگ پوست، مو و چشم ما را تعیین می کنند.
ما امروز در پوست لند به اهمیت و نقش ملانوسیت در پوست می پردازیم، همچنین مهم ترین بیماری های مرتبط با افزایش و کاهش فعالیت ملانوسیت را توضیح می دهیم.
ملانوسیت چیست؟
ملانوسیت سلولی تخصصی است که ملانین (نوعی رنگدانه) تولید میکند. ملانین مسئول ایجاد رنگ پوست، مو و چشم ها است. ملانوسیت ها سلول هایی با طول عمر زیاد (چندین سال تا حتی چند دهه) هستند. این سلول دارای زوائد دندریتیکی بلندی است که به چندین سلول دیگر متصل می شوند.
ملانوسیت در کدام قسمت پوست قرار دارد؟
ملانوسیت در داخلی ترین لایه اپیدرم یعنی لایه بازال قرار دارد. این سلول دارای اندازه بزرگ و زوائد پا مانند متعددی است که به وسیله آنها ملانین را به سلول های کراتینوسیت منتقل می کند.
ملانوزوم چیست و چه تفاوتی با ملانوسیت دارد؟
ملانوزوم یک ساختار توپ مانند است که از ملانین پر شده است. اما ملانوسیت یک سلول کامل است که ملانوزوم را تولید می کند. در واقع ملانوسیت پس از تولید رنگدانه های ملانین آنها را در بسته هایی به نام ملانوزوم به فضای بین سلول ها منتشر می کند.
ملانین چیست و چه انواعی دارد؟
ملانین نوعی رنگدانه زیستی است که در پوست، چشم، سلول های عصبی و سایر قسمت های بدن ما یافت می شود. این رنگدانه دارای انواع مختلفی است از جمله نوروملانین، یوملانین (قهوه ای و سیاه) و فئوملانین (قرمز و زرد)
نقش ملانوسیت ها در محافظت از پوست در برابر UV
ملانوسیت ها با تولید رنگدانه ملانین نقش کلیدی در برابر حفاظت از پوست در برابر اشعه UV دارد. هر چه پوست بیشتر در معرض نورخورشید قرار گیرد، ملانوسیت ها ملانین بیشتری تولید می کنند که منجر به تیره شدن پوست می گردد. ملانین مانع نفوذ اشعه UV به قسمت های عمقی پوست می شوند.
هورمون محرک ملانوسیت (MSH) چیست؟
MSH هورمون محرک ملانوسیت است که از غده هیپوفیز ترشح می شود و با افزایش فعالیت سلول های ملانوسیت، تولید ملانین را بیشتر می کند.
اختلالات مرتبط با ملانوسیت
اختلال در فعالیت سلول های ملانوسیت منجر به مشکلات رنگدانه ای مانند ویتیلیگو (پیسی)، آلبینیسم (زالی)، پیبالدیسم و… می شود. به طورکلی افزایش فعالیت ملانوسیت منجر به هایپرپیگمانتاسیون (تیرگی پوست) و کاهش فعالیت آن منجر به هایپوپیگمانتاسیون می گردد.
کمبود ملانین چیست و چه علائمی دارد؟
کمبود ملانین به کاهش یا عدم تولید رنگدانه ملانین کافی توسط سلول های ملانوسیت گفته می شود. این کاهش تولید ملانین میتواند به صورت موضعی فقط در قسمت هایی از بدن رخ دهد (لک پوستی) یا تمام بدن را در بر بگیرد
علائم کمبود ملانین:
- بروز لک های کم رنگ روی پوست
- حساسیت شدید پوست به نور خورشید
- افزایش احتمال آفتابسوختگی
- موهای سفید یا روشنشده در نواحی درگیر
- اختلالاتی مانند:
- آلبینیسم (زالی)
- پیبالدیسم
- ویتیلیگو (پیسی)
درمان های کاهش فعالیت ملانوسیت
درمان کاهش فعالیت ملانوسیت بسته به علت اصلی مشکل متفاوت است، اما معمولاً پزشکان از یک یا چند روش زیر استفاده میکنند:
درمان های دارویی
- کورتیکواستروئیدهای موضعی
برای کاهش التهاب و تحریک تولید ملانین - مهارکنندههای کالسینورین (TAC / Pimecrolimus)
برای افزایش بازگشت رنگدانه، مخصوصاً در ویتیلیگو - آنالوگهای ویتامین Dمثل کالسیتریول
تقویتکننده فعالیت ملانوسیت
فتوتراپی یا نوردرمانی (Phototherapy)
- UVB narrow-band
مؤثرترین و استانداردترین درمان برای تحریک ملانوسیت - Excimer Laser
هدفمند برای نواحی کوچک و مقاوم
درمان های جراحی
- پیوند ملانوسیت / کراتینوسیت
در مواردی که پاسخ به درمانهای دارویی کم باشد
درمان های کمکی
- آنتیاکسیدانها
- مکملهای خاص
- اجتناب از نور شدید خورشید و آسیب پوستی
پزشک بر اساس نوع اختلال رنگدانهای، سن، گستردگی مشکل و روند بیماری تصمیم میگیرد کدام روش مؤثرتر است.
ساختار و ویژگی های سلول ملانوسیت
از لحاظ هندسی ملانوسیت به چند شکل مختلف دیده می شود: مکعبی، کروی و یا دوکی شکل است. در تمام این اشکال یک چیز ثابت است و آن زوائد انگشت مانندی (شاخهای) است که از اطراف ملانوسیت منشعب شده اند. این سلول ملانین را بعد از تولید درون ساختارهای تخصصی به نام ملانوزوم بسته بندی می کند.
ساختار ملانوسیت، تولید ملانین و ملانوزوم
تولید ملانین یک مسیر بیوشیمیایی و پیچیده دارد که تحت تاثیر و تنظیم عوامل مختلفی است که در ادامه بحث آورده می شود.
جایگاه ملانوسیت در بدن
همانطور که گفتیم سلول های ملانوسیت به طور خاص در پوست، مو و چشم یافت می شود. محل دقیق تر این سلول به صورت زیر است:
• پوست: لایه بازال اپیدرم
• مو: فولیکول های مو
• چشم: عنبیه و مشیمیه چشم
البته ملانوسیت ها را می توان در برخی بافت های دیگر مانند گوش داخلی و مغز نیز پیدا کرد.
چند نوع رنگدانه تولید می کند؟
در بدن انسان ملانوسیت ها سه نوع زیر از ملانین را تولید می کنند:
• یوملانین (Eumelanin): رنگدانه قهوهای تا سیاه. به طور کلی مسئول رنگ های تیره در چشم، مو و پوست است.
• فئوملانین (Pheomelanin): رنگدانه قرمز تا زرد رنگ. مسئول رنگ روشن است به خصوص در صورت.
• نوروملانین: در مغز یافت می شود.
نقش ملانوسیت ها چیست؟
جدا از تعیین رنگ پوست، مو و چشم ملانوسیت ها نقش های زیر را نیز بر عهده دارند:
محافظت در برابر امواج فرابنفش (UV):
ملانین مانند یک فیلتر طبیعی عمل کرده و DNA سلول ها را از آسیب اشعه فرا بنفش محافظت میکند. نقاطی از بدن که بیشتر در معرض آفتاب هستند تیره می گردند که به دلیل تجمع مالانین ها برای محافظت می باشد.
نقش در سیستم ایمنی: ملانوسیت ها در تعامل با سلول های ایمنی هستند و در مواقع خطر به تولید مولکول های سیگنال دهنده می پردازند.
تنظیم نور ورودی به چشم
عمل به عنوان یک پنل خورشیدی در چشم
حفظ ترکیب یونی اندولنف در گوش داخلی: برای شنوایی درست ضروری است.
ملانوسیت ها در سایر اندام های بدن نیز یافت می شوند که نقش آنها به درستی هنوز درک نشده است.
تنظیم فعالیت ملانوسیت ها
فعالیت ملانوسیت ها تحت تاثیر چندین عامل مختلف درونی و محیطی به شرح زیر است:
هورمون ها:
برای مثال MSH (هورمون محرک ملانوسیت) که از هیپوفیز ترشح می شود و تولید ملانین را افزایش می دهد.
تأثیر نور خورشید:
امواج فرابنفش موجب افزایش تولید ملانین و تیره شدن پوست می گردند
عوامل ژنتیکی:
ژنتیک به صورت اولیه و اساسی نوع و میزان تولید ملانین ها توسط ملانوسیت ها را تعیین می کند.
بیماری های مرتبط
اختلال در عملکرد ملانوسیت ها به صورت مستقیم در بروز چندین اختلال و بیماری نقش دارد که مهمترین ها در زیر آورده شده اند:
اختلالات رنگدانه ای
ویتیلیگو (برص یا پیسی):
به دلیل بیماری های خود ایمنی ملانوسیت ها تخریب شده که منجر به ایجاد لکه های سفید روی پوست می گردد.
آلبینیسم:
به دلیل کمبود آنزیم تیروزیناز تولید ملانین مختل می گردد که منجر به زالی می شود.
ملاسما (لک صورت):
افزایش تولید ملانین به دلیل عوامل هورمونی یا نور خورشید که پوست را دچار لکه های قهوه ای و تیره می کند.
لیکن پلان پیگمنتوزوس:
نوعی بیماری خود ایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به ملانوسیت ها حمله می کند و منجر به التهاب و تیره شدن پوست می شود.
پیبالدیسم:
پوست بی رنگ می گردد که علت آن نوعی بیماری مادرزادی است که ملانوسیت ها را از بین می برد.
سرطان های ملانوسیتی:
ملانوما (Melanoma):
نوعی سرطان تهاجمی و خطرناک که میتواند به سایر اندامها گسترش یابد.
خال های پوستی (Nevi):
از تجمع خوش خیم ملانوسیت ها ایجاد می شود که ممکن است در برخی موارد به ملانوما تبدیل شود.
چه چیز ملانوسیت را کاهش می دهد؟
در درماتولوژی زیبایی روش های مختلفی برای روشن تر نمودن پوست وجود دارد که غالبا سلول های ملانوسیت را مورد هدف قرار می دهند. از جمله این اقدامات می توان به موارد زیر اشاره نمود:
درمان های موضعی:
هیدروکینون:
نوعی ماده سفید کننده پوست است که به طور گسترده در کرم ها و لوسیون های دارویی استفاده می شود. هیدروکینون در مهار آنزیم تیروزیناز و کاهش ملانوسیت ها دخیل است.
چای سبز:
مهار آنزیم آنزیم تیروزیناز
کوجیک اسید (Kojic Acid):
مهار تیروزیناز
رتینوئیدها:
تولید ملانین را کاهش میدهند، باعث افزایش گردش سلولی پوست می گردند.
لایه بردارهای شیمیایی:
اسیدهایی مانند AHA و BHA
نیاسینامید:
انتقال ملانوزوم ها را مهار می کند
درمان های تخصصی
• لیزر درمانی: رنگدانه های ملانین را در پوست هدف قرار داده و تجزیه میکنند
• میکرودرم ابریژن: برداشتن فیزیکی لایه بالایی پوست
برخی اقدامات دیگر که می توانند به روشن شدن پوست کمک کنند می توان به رژیم غذایی آنتی اکسیدانی، حفاظت در برابر آفتاب و… اشاره نمود.
بسیار مهم: استفاده از مواد دارویی یا تکنیک های پیشرفته نیاز به تجویز متخصص دارد. استفاده خودسر می تواند عواقب جدی بر پوست شما داشته باشد.
جمع بندی
ملانوسیت ها سلولهای حیاتی برای رنگ دهی و محافظت از پوست هستند. اختلال در عملکرد آنها می تواند منجر به بیماری هایی مانند ویتیلیگو یا ملانوما شود.
