فهرست مطالب
سد پوستی، سد پوست یا Skin Barrier به بیرونی ترین لایه پوست یعنی لایه شاخی اشاره دارد. این ترکیب در بسیاری از مقالات علمی راجع به ساختار پوست یا محصولات آرایشی بهداشتی به کار می رود. برخلاف تصور عموم سد پوستی به کل پوست گفته نمی شود.
دانستن این موضوع از این جهت مهم است که هنگام انتخاب محصولات مراقبت پوستی دید روشن تری به ما می دهد که این محصول واقعا چه کاری برای ما انجام می دهد؟ چه انتظاراتی از آن داشته باشیم؟
سد پوستی یا سد پوست چیست؟
در پوست شناسی (درماتولوژی) به خارجی ترین قسمت پوست یعنی Stratum Corneum (لایه شاخی) سد پوستی گفته می شود. این بخش از پوست از سلول های مرده به هم چسبیده و پر از کراتین تشکیل شده است. بین این سلول ها پر از لیپیدهای پوستی (چربی) است که در مجموع مانند یک سد تقریبا نفوذ ناپذیر عمل می کند.
جایگاه سد پوستی در ساختار پوست
پوست به سه لایه اصلی تقسیم می شود: اپیدرم، درم و هیپودرم.
اپیدرم لایه بیرونی پوست است که پنج زیر لایه دارد که بیرونی ترین آنها لایه شاخی یا سد پوستی است (شکل زیر).
پنج لایه اپیدرم پوست
وظایف اصلی سد پوستی
محافظت در برابر ورود عوامل خارجی
بسیاری از میکروب ها، آلودگی ها، مواد آلرژن (حساسیت زا) و … پشت سد پوست می مانند و توان عبور از آن را ندارند مگر اینکه سد پوستی آسیب دیده باشد. از این جهت به عنوان اولین خط دفاعی بدن در برابر عوامل آسیب زننده محیطی عمل می کند.
حفظ رطوبت و آب بدن
پوست سطح بسیار وسیعی دارد و به راحتی آب بدن می تواند از این طریق از دست برود. سد پوستی مهمترین مانع در این راه است. لیپیدهای بین سلولی در کنار سلول های فشرده شده در لایه شاخی تبخیر آب از طریق پوست را بسیار کاهش می دهد.
کاهش خطرات نور فرابنفش
لایه شاخی بخشی از نور فرابنش را توسط کراتین و ملانین (رنگدانه پوست) جذب می کند. با این وجود میزان ملانین در لایه شاخی بسیار کمتر از لایه های عمقی تر اپیدرم است. ملانین توسط نوعی از سلول های پوست به نام ملانوسیت تولید می گردد و اصلی سپر پوست در برابر اشعه فرابنفش خورشید است.
کمک به تنظیم Ph پوست
سد پوستی دارای آنزیم فسفولیپاز A2 است. این آنزیم با تجزیه چربی ها و مواد ترشح شده توسط غدد چربی و عرق، به تنظیم پی اچ سطحی پوست کمک می کند. پی اچ اسیدی پوست (حدود ۴.۵ تا ۵.۵) مانع رشد بسیاری از میکروب ها بر سطح بدن ما می شود.
سد پوستی (Skin Barrier)
عوامل آسیب زننده به سد پوستی
با توجه به اهمیت سد پوستی در حفظ سلامت ما شناخت عوامل آسیب رسان به آن بسیار مهم است. آسیب و یا تضعیف لایه شاخی راه را برای بسیاری از بیماری ها و ناراحتی های پوستی باز می کند.
شستن زیاد با صابون های قلیایی
بخش زیادی از عملکرد لایه شاخی وابسته به چربی بین سلولی است. شستن زیاد با مواد چربی زدا مانند صابون های قلیایی با از بین بردن چربی پوست زمینه ترک خوردن و خشکی پوست را فراهم می کند.
الکل ها یا عطرهای مصنوعی
الکل ها و عطر های مصنوعی قدرت زیادی در انحلال و از بین بردن چربی های بین سلولی سد پوستی (سرامیدها، کلسترول، اسیدهای چرب) دارند. همچنین این مواد می توانند پروتئین های لایه شاخی را تخریب کنند. در واقع اگر قصد تضعیف و نابودی پوست خود را دارید محصولات حاوی الکل های خشک کننده و عطرهای مصنوعی بهترین گزینه برای شما هستند.
آفتاب طولانی
اشعه فرابنفش خورشید یک پکیج کامل برای از بین بردن لایه شاخی پوست و آسیب رساندن به کل ساختار پوست ارائه می دهد. تخریب لیپیدهای بین سلولی، تخریب کراتین و فیلاگرین، کاهش فعالیت آنزیم های ترمیم کننده و فعال سازی التهاب و استرس اکسیداتیو تنها بخشی از اثرات آفتاب طولانی مدت و مستقیم است.
هوای خشک یا سرمای شدید
هوای خشک و سرمای شدید میزان از دست دادن رطوبت پوست را افزایش می دهند، میکروبیوم پوست را بر هم میزنند، مسیرهای التهابی پوست را فعال می کنند و در موارد شدید می توانند به ساختار پوست آسیب برسانند.
استرس و تغذیه نامناسب
تغذیه نامناسب با محروم کردن پوست از ویتامین ها و مواد پیش ساز ضروری می تواند ساختار سد پوستی را تا 30 درصد کاهش دهد (کمبود ویتامین A). کمبود ویتامین E دفاع آنتی اکسیدانی پوست را تا 2 برابر کاهش می دهد. استرس طولانی به خودی خود سیستم ایمنی بدن را تضعیف می کند و با تولید برخی هورمون ها مانند کورتیزول سنتز پروکلاژن و فیلاگرین را 30 تا 40 درصد کاهش می دهد.
راههای تقویت لایه بیرونی پوست
سد پوستی تنها بخشی از ساختار کلی پوست است و ما دارای انواع مختلفی از پوست هستیم. محافظت درست از این لایه مستلزم شناخت نوع پوست و مهمترین عوامل تهدید کننده آن است که برخی از آنها می توانند شخصی و مرتبط با نوع شغل و آب و هوایی باشد که در آن زندگی می کنید.
به طور کلی می توان موارد زیر را برای تقویت سد پوستی بیان کرد که حالت عمومی تری دارند:
• استفاده از مرطوب کننده های مناسب: مانند سرامیدها، اسید هیالورونیک و اوره.
• پاک سازی ملایم: استفاده از پاککننده های بدون سولفات و دارای pH متعادل.
• محافظت در برابر آفتاب: استفاده از ضدآفتاب با SPF مناسب، پوشاندن پوست.
• اجتناب از محصولات تحریک کننده پوست: مانند الکل دناتوره یا اسانس های قوی.
• تغذیه سالم: مصرف امگا-۳، ویتامینهای E و C، و آنتیاکسیدانها.
موارد تخصصی تر را می توانید با شناخت نوع پوست خود از طریق مراجعه به متخصص پوست یا انجام تست تشخیص نوع پوست پی بگیرید.
