فهرست مطالب
لایه دانه دار پوست یا لایه گرانولوزوم (Stratum Granulosum) در سطحی ترین قسمت پوست (اپیدرم) قرار دارد. در زیر میکروسکوپ می توان ساختارهایی به شکل دانه (گرانول های کراتوهیالین) در لایه گرانولوزوم مشاهده کرد به همین دلیل به لایه دانه دار پوست معروف شده است. این لایه یکی از بخش های مهم اپیدرم پوست انسان است که در آن فرایند کراتینه شدن و مقدمات تشکیل سد پوستی (لایه شاخی) رخ می دهد
لغت شناسی لایه Granulosum
Granulosum ریشه لاتین دارد و از کلمه granulosus گرفته شده است که به معنی دانه دار می باشد. ریشه تمامی این کلمات Granum است که به معنی دانه است.
لایه دانه دار یا گرانولوزوم کجای پوست است؟
لایه دانه دار (Stratum Granulosum) در اپیدرم پوست قرار دارد و یکی از 5 زیر لایه اصلی اپیدرم است. در شکل زیر می توانید جایگاه این لایه را در اپیدرم ببینید:
لایه دانه دار پوست یا لایه گرانولوزوم (Stratum Granulosum)
لایه گرانولوزوم چه ساختاری دارد؟
این لایه از 3 تا 5 ردیف سلول به نام کراتینوسیت تشکیل شده است. کراتینوسیت یکی از سلول های اصلی پوست است که در لایه های زیرین نیز وجود دارد. اما در لایه گرانولوزوم شروع به ایجاد ساختارهای دانه مانند به نام گرانول های کراتوهیالین می کند.
گرانول های کراتوهیالین
گرانول های کراتوهیالین بیشتر شبیه به توپ هایی هستند که داخل آنها آنزیم ها و پروتئین هایی وجود دارد که برای ساخت بیرونی ترین لایه پوست یعنی لایه شاخی استفاده می شوند. در واقع می توان گفت پوست در لایه Stratum Granulosum تدارکات ایجاد سد پوستی را فراهم می کند.
در لایه دانه دار چه اتفاقاتی می افتد؟
مهمترین وظایف و عملکردهای لایه دانه دار شامل موارد زیر می شود:
• تشکیل گرانول های کراتوهیالین
• تولید و آزادسازی لاملار بادی ها (ساختارهایی پر از چربی و آنزیم که به فضای بین سلولی ترشح می شوند)
• آغاز فرایند کراتینه شدن (فشرده سازی رشته های کراتین)
• آغاز مرگ برنامه ریزی شده سلول ها
• ایجاد سد چربی بین سلولی
• تقویت اتصال سلول ها
• تشکیل Envelope پروتئینی زیر غشای سلولی
کل مواردی که در بالا آورده شدن برای مقاوم سازی و نفوذ ناپذیری لایه بیرونی پوست به صدمات و عوامل خارجی (میکروب ها) است. تشکیل لایه چربی و تقویت اتصالات بین سلولی یک سد محکم در برابر از دست رفتن آب بدن ایجاد می کند.
رابطه لایه دانه دار با لایه شاخی چیست؟
هدف اصلی از وجود لایه دانه دار ایجاد یک مرحله گذار و مقدماتی برای تشکیل لایه شاخی پوست است. در این لایه سلول های زنده کراتینوسیت کم کم پر از کراتین می شوند. اندامک های خود را از دست می دهند و در نهایت به سلول های مرده بسیار مستحکم تبدیل می شوند که لایه شاخی را تشکیل می دهند.
| لایه دانهدار (Stratum Granulosum) | ← مرحله گذار → | لایه شاخی (Stratum Corneum) |
|---|---|---|
| سلولها هنوز زندهاند | گذر از حیات به مرگ سلولی | سلولها کاملاً مردهاند و بدون هستهاند |
| حاوی گرانولهای کراتوهیالین | آمادهسازی کراتینه شدن | پر از کراتین فشرده |
| ترشح لاملار بادیها (چربی) | ایجاد سد چربی بینسلولی | محیط عاری از آب و نفوذناپذیر |
| شروع تخریب هسته و اندامکها | آپوپتوز کنترل شده | فقط اسکلت سلولی باقیمانده |
| تشکیل Envelope پروتئینی مقاوم | سخت شدن سلول | ایجاد سلولهای مرده و مقاوم |
| تنظیم آنزیمها pH | فعال سازی آنزیمها برای جداسازی سلولها | لایه قابل پوسته ریزی و تجدید پذیر |
بیماری هایی که به صورت ویژه لایه دانه دار را تحت تاثیر قرار می دهند
برخی از بیماری های پوستی که تاثیر منفی زیادی بر لایه دانه دار میگذارند شامل موارد زیر می شوند:
ایکتیوزیس ولگاریس:
نوعی بیماری ژنتیکی است که در نهایت منجر به کاهش یا فقدان گرانول های کراتوهیالین می شود. علامت این بیماری شامل ایجاد پوستی خشک، پوستهپوسته و شبیه به فلس ماهی است.
پمفیگوس فولیاسه (Pemphigus Foliaceus):
نوعی بیماری خود ایمنی است که اتصالات بین سلول ها را در لایه گرانولوزوم از بین می برد. این بیماری منجر به تاول های سطحی و شکننده می شود.
هیپرکراتوزیس:
هیپرکراتوزیس یا کراتینه شدن بیش از حد بیماری است که می توان دلایل مختلفی داشته باشد اما گاهی ناشی از اختلال در عملکرد لایه گرانولوزوم است. در این بیماری ما شاهد سفتی پوست، شقاق و پوستهپوسته شدن شدید پوست هستیم.
پسوریازیس:
نوعی بیماری التهابی است. در این بیماری لایه دانه دار پوست بسیار نازک می شود (گاهی کلا ناپدید می گردد). این بیماری منجر به ایجاد پلاک های قرمز با پوسته نقرهای می شود.
Ichthyosis Hystrix (ایکتیوزیس هیستریکس)
در این بیماری چندین جهش ژنتیکی در ژن های مربوط به کراتین رخ می دهد. این بیماری در نهایت منجر به تغییرات ساختاری در سلول های لایه گرانولوزوم و اختلال در فرایند کراتینه شدن می شود. علائم این بیماری شامل پوست ضخیم، زبر، با نمای خارپشتی است.
افزایش و تقویت سلامت Stratum Granulosum
برخی مطالعات علمی به صورت خاص روی تاثیر مواد زیست فعال و غذایی بر لایه دانه دار صورت گرفته است که نتایج کلی آن به صورت زیر است؟
سرامیدها
مصرف خوراکی یا موضعی سرامیدها (مثل سرامید AP، EOP یا NP) تولید گلوبوسوم های لایه دانه دار (Globosomes) را افزایش میدهد و به تقویت سد پوستی کمک می کند (شیر سویا، گندم، برنج).
نیاسینامید (Nicotinamide، ویتامین B3)
• تولید فیلاگرین (پروتئین کلیدی برای حفظ رطوبت در لایه دانه دار) و سرامیدها را افزایش میدهد
• از تخریب لوری کرین (پروتئین محافظ در لایه دانه دار) جلوگیری میکند.
رتینوئیدها (مثل رتینالدهید و ترتینوئین)
تمایز کراتینوسیت ها را در لایه دانه دار تنظیم و تولید پروتئین های اتصالی (مثل فیلاگرین) را افزایش میدهند
