بهترین راه درمان ملاسما چیست؟ چرا لک ها به سادگی عود می کنند؟

درمان پزشکی ملاسما را می توان به سه بخش یا فاز تقسیم کرد:”جلوگیری از بدتر و زیاد شدن لک ها”، “درمان لک های موجود” و “ممانعت از عود مجدد لک ها”.
لک های پوستی ناشی از ملاسما در بسیاری از موارد پس از درمان به سادگی بر می گردند. درمان های تخصصی ملاسما براساس نوع لک ها و شدت آنها از فردی به فرد دیگر متفاوت است و اغلب به صورت ترکیبی انجام می شود.
در ادامه می خواهیم به صورت خاص به درمان پزشکی ملاسما، معایب و مزایای روش های درمانی موجود و دلایل عود لک های ملاسما بپردازیم.

درمان ملاسما (ماسک بارداری)، درمان های پزشکی موضعی و درمانهای کلینیکی

درمان کامل ملاسما، درمانی ترکیبی و زمان بر است!

در بسیاری از موارد بیماری ملاسما (ماسک باردار) حالت مزمن دارد و در مواجه با عوامل محرک دوباره عود می کند. از بین بردن لک های صورت بخشی از درمان است و بخش مهم دیگر جلوگیری از عود بیماری می باشد (درمان نگهدارنده). در برخی از افراد درمان نگهدارنده باید مدت زیادی ادامه یابد یا حتی دائمی شود.

چرا لک های ملاسما (ماسک بارداری) به سادگی عود می کنند؟

فرض کنید یک فرزند بازیگوش دارید که فنجان قهوه را روی فرش می ریزد. شما لکه قهوه را از روی فرش پاک می کنید. اما فرزند شما یک فنجان قهوه دیگر روی فرش می ریزد. در این وضعیت شما چگونه مشکل را حل می کنید؟
در بیماری ملاسما سلول های ملانوسیت به حالت بیش فعال در می آیند و مقدار بیشتری ملانین (رنگدانه پوست) تولید می کنند. این حالت بیش فعالی پس از درمان (پاک کردن لک) نیز به صورت نهفته باقی می ماند و کامل از بین نمی رود. قرارگرفتن در معرض عامل محرک (نور خورشید، گرما، داروی خاص و…) دوباره ملانوسیت ها را به حالت بیش فعال بر می گرداند. عمر این سلول ها از چند ماه تا چند سال متغیر است و به سادگی جایگزین نمی شوند.

اغلب درمان های ملاسما موجب کاهش ملانین ها در لایه سطحی پوست می شوند (پاک کردن لک) و تاثیری بر خود ملانوسیت ها ندارند. بنابراین با وجود اینکه لک ها را کاهش می دهند ولی با تولید زیاد ملانین توسط ملانوسیت های بیش فعال لک های صورت بر می گردند.

ارکان درمان ملاسما: کنترل، کاهش و جلوگیری

بیایید ابتدا روی سه هدف یا مرحله درمان ملاسما تمرکز کنیم. درک این اهداف به ما کمک می کنند بفهمیم دقیقا در کدام مرحله درمان هستیم، چه کارهایی باید انجام دهیم، چه انتظاراتی داشته باشیم و قدم بعدی چیست.

هدف اول: کنترل گسترش لک ها

اولین قدم در درمان ملاسما کنترل گسترش لک های صورت و جلوگیری از به وجود آمدن لک های جدید است. برای این کار متخصص پوست سعی می کند با کاهش فعالیت ملانوسیت ها تولید غیر طبیعی رنگدانه ملانین پوست را متوقف کند. مهمترین اقدامات برای کنترل گسترش لک ها شامل موارد زیر می شود:
• محافظ از پوست در برابر آفتاب: ضدآفتاب با SPF بالا، کلاه و …
• قطع عوامل تشدید کننده هورمونی: جایگزینی قرص های ضد باری هورمونی (با دستور پزشک)
• اجتناب از عوامل تحریک کننده پوست: گرما، برخی مواد آرایشی، بخار و ….
• تجویز ضد التهاب ‌های ملایم موضعی: نیا‌سینامید، آزلائیک اسید با غلظت کم، ویتامین C پایدار
• اصلاح سبک زندگی: کاهش تماس با نور خورشید در ساعات اوج (10 صبح تا 4 عصر)

عوامل محرک و فعال کننده ملاسما

هدف دوم: درمان لک‌ ها (Active Treatment Phase)

در این مرحله تلاش می شود با کاهش دادن تعداد ملانین های موجود در پوست لک های پوستی کم رنگ شوند و از بین بروند (درست مانند پاک کردن لکه قهوه از روی فرش). پاک کردن لک های ملاسما را می توان با روش های مختلف مانند کرم های موضعی، لایه برداری پوست، لیزرهای خاص، میکرونیدلینگ و … انجام می شود.

هدف سوم: درمان نگهدارنده (جلوگیری از بازگشت لک ها)

با وجود اینکه اقدامات مرحله قبل لک ها را به مرور زمان از بین می برد ولی یک مشکل بزرگ همچنان پابرجاست و آن وجود ملانوسیت های بیش فعال (بچه بازیگوش) است. به همین دلیل باید اقدامات پیشگیری برای جلوگیری از بازگشت لک ها انجام شود که تحت “درمان نگهدارنده” تجویز می شوند. درمان نگهدارنده شامل ترکیبی از تغییر سبک زندگی (دوری از محرک ها) و مصرف داروهای سفید کننده مانند آزلائیک اسید، ترانگزامیک اسید موضعی، رتین آلدهید و … است.

 درمان پزشکی ملاسما

حالا که با سه بخش اصلی درمان ملاسما آشنا شدید بیایید گزینه های درمانی هر مرحله را بررسی کنیم:
با توجه به شرایط بیمار پزشک برای جلوگیری از گسترش لک های ملاسما می تواند گزینه های درمانی زیر را تجویز نماید:

درمان های موضعی

• هیدروکینون (2–4%)
• کرم ترکیبی سه‌گانه (Triple Combination): هیدروکینون + ترتینوئین + کورتیکواستروئید ضعیف
• آزلائیک اسید (15–20%)، کوجیک اسید، رتینوئیدها (تازاروتن یا ترتینوئین)

هیدروکینون

هیدروکینون با مهار آنزیم دخیل در سنتز ملانین (تیروزیناز) مانع بدتر شدن و افزایش لک های قهوه ای صورت می شود. این دارو به صورت مستقیم لک های موجود را از بین نمی برد. بلکه پوست با تجدید خود و ریزش لایه روی، لک ها را محو می کند. به همین دلیل درمان ملاسما با هیدروکینون 3 تا 6 ماه زمان لازم دارد.

نکته مهم: هیدروکینون در کوتاه مدت ممکن است موجب سوزش، خارش، قرمزی پوست و حساسیت به نور خورشید می شود. در استفاده بلند مدت (بیش از ۳–۶ ماه) می تواند موجب تیرگی آبی-سیاه یا قهوه‌ ای و تغییر رنگ دائمی پوست گردد.

کرم ترکیبی سه گانه

کرم ترکیبی سه گانه علاوه بر هیدروکینون حاوی ترتینوئین و کورتیکواستروئید است. ترتینوئین سرعت چرخه بازسازی پوست را افزایش می دهد. بنابراین نسبت به هیدروکینون تنها تاثیر سریع تری در محو لک های قهوه ای صورت دارد. کورتیکواستروئید با کنترل التهاب مانع تشدید لک ها می گردد.

نکته مهم: استفاده از کرم ترکیبی سه گانه باید محدود و تحت نظر پزشک باشد. چون حاوی هیدروکینون است و عوارض این ماده که در بالا آورده شد را ایجاد می کند.

آزلائیک اسید

آزلائیک اسید دارای چندین مکانیسم عمل برای درمان ملاسما است:
• کنترل گسترش لک‌ ها (جلوگیری از تولید ملانین جدید)
• محو لک‌های موجود (تخریب ملانین)
• ضد التهابی (درمان همزمان آکنه و روزاسه)
• تنظیم رشد کراتینوسیت ‌ها

آزلائیک اسید یکی از بهترین گزینه ها برای درمان ملاسما است چون ضمن مکانیسم چندگانه عوارض جانبی که در هیدروکینون مشاهده می شود را ندارد. به علاوه برای پوست های حساس بسیار مناسب است و می توان درمان با آن را بدون مشکل جدی تا 1 سال ادامه داد.

نقش لایه برداری پوست در درمان ملاسما

لایه برداری پوست یا پیلینگ شیمیایی به حذف سریعتر لک های موجود صورت و افزایش سرعت چرخه بازسازی پوست کمک می کند. پیلینگ به رفع عامل اصلی ملاسما کمک نمی کند بلکه نقش تسهیل کننده در محو لک ها دارد.
باید زیر نظر متخصص و با مواد شیمیایی ملایم مانند اسید گلیکولیک، لاکتیک یا TCA با غلظت پایین انجام شود چون خطر بروز التهاب و بدتر شدن لک های قهوه ای صورت وجود.